10 Bin Müslüman'ın Tekbir Sadâsı Ayasofya Camii'ni Nasıl İnletti?

Cumhuriyet'in önde gelen kalemlerinden Ruşen Eşref Ünaydın'ın Ayrılıklar (1923) adlı kitabındaki "Bayram tahassüsleri: Ayasofya Camii'nde Bayram Namazı" başlıklı yazısı Mütareke döneminde yaşanan bir bayram sabahını bütün revnakıyla aksettirir. Ünaydın'ın bu unutulmuş yazısı vesilesiyle Ayasofya Camii'nin o muhteşem demlerini hatırlatmak istedik.

İçeride (Ayasofya'da) eski top kandillerin ötesinde berisinde seyrek elektrik fanusları sert ve şişkin yanıyordu. Bu fazla ışıklar bir ibadet haneden beklenen ilk tasavvufi tefsiri iz'aç etmiş: Yerdeki halılar, sütunların kaideleri lüzumundan fazla aydınlık... Somaki duvarlara, sütun başlıklarına, yarım kubbelere ve merkez kubbeye ise ancak harabelere yakışır köhneleştirici bir loşluk sinmiş.


Sultan Süleyman'ın "Engürüs"ten ganimet getirip mihraba civar koydurduğu iki cesim şamdandan birinin yanında, sarığı ve sakalı bembeyaz bir hafız, halim, mütevekkil eda ile "Yasin" okuyordu. Cemaatin kalbi ve merkezi güya o idi. Kalabalık ondan başlıyor, etrafında bir yelpaze gibi açılıyor, genişliyordu: Hacı yağları sürünmüş, yeni mintan ve yeni cepkenli hamallar, sert gözleri, burma bıyıkları ve gümüş köstekleri parlayarak sallanan hamallar; yal